Wzrok pogarsza się stopniowo – często tak wolno, że trudno to zauważyć. Regularne badania okulistyczne pozwalają wcześnie wychwycić wady wzroku, zmiany w dnie oka, a także objawy chorób ogólnoustrojowych. Sprawdź, co może wykryć lekarz podczas badania wzroku i jak często warto je wykonywać.
Spis treści
Wiele osób trafia do okulisty dopiero wtedy, gdy zaczyna mrużyć oczy przed ekranem, czytać z trudem lub dostrzega zamazany obraz. Tymczasem część chorób rozwija się bezobjawowo lub skąpoobjawowo – np. jaskra[1], zaćma czy retinopatia cukrzycowa. Wczesna diagnoza daje szansę na skuteczne leczenie lub spowolnienie zmian. Dlatego warto traktować badanie wzroku nie jako reakcję na objawy, ale element profilaktyki zdrowotnej.
Z tego artykułu dowiesz się:
- jakie badania wzroku warto wykonywać,
- co ile należy kontrolować wzrok,
- jak diagnozuje się wady refrakcji i choroby oczu,
- na jakie badania może skierować okulista.
Jakie badania wzroku warto wykonywać profilaktycznie?
Podstawowe badanie okulistyczne obejmuje:
- ocenę ostrości wzroku,
- pomiar ciśnienia wewnątrzgałkowego,
- ocenę przedniego i tylnego odcinka oka w lampie szczelinowej.
U dorosłych często wykonuje się też autorefraktometrię, czyli komputerowe badanie wad wzroku, oraz testy akomodacji i widzenia obuocznego. U dzieci dodatkowo ocenia się rozwój widzenia przestrzennego, ustawienie gałek ocznych i reakcje źrenic.
W razie potrzeby, jeśli okulista uzna to za stosowne, może poszerzyć diagnostykę – np. o badanie dna oka, pachymetrię (grubość rogówki), topografię rogówki, czy badanie pola widzenia. Jednak te badania wykonuje się najczęściej przy podejrzeniu konkretnego schorzenia oczu.
Co ile należy badać wzrok u dorosłych?
U dorosłych bez objawów i bez obciążeń chorobowych badanie wzroku powinno odbywać się co 2 lata. Z kolei po 65. roku – warto wykonywać badanie wzroku raz w roku[2].
Osoby z cukrzycą, nadciśnieniem, chorobami autoimmunologicznymi, krótkowzrocznością powyżej -6 dioptrii, chorobami siatkówki lub wywiadem rodzinnym w kierunku jaskry powinny być badane częściej – zgodnie z zaleceniem lekarza.
Jak diagnozuje się wadę wzroku?
Wady refrakcji (krótkowzroczność, nadwzroczność, astygmatyzm) diagnozuje się za pomocą badania ostrości wzroku przy użyciu tablic Snellena, obiektywnego pomiaru autorefraktometrem oraz subiektywnej próby korekcji okularowej. U osób po 40. roku życia dodatkowo ocenia się zdolność widzenia z bliska, co pozwala wykryć tzw. prezbiopię, inaczej starczowzroczność (fizjologiczne zmniejszenie zdolności akomodacji oka).
Jakie objawy wymagają pilnej konsultacji okulistycznej?
Niektóre objawy mogą świadczyć o nagłych stanach zagrożenia widzenia i wymagają szybkiej diagnostyki. Do sygnałów alarmowych należą:
- nagłe pogorszenie ostrości widzenia,
- błyski,
- mroczki,
- zasłona w polu widzenia,
- zawężenie pola widzenia,
- podwójne widzenie,
- silny ból gałki ocznej lub jej zaczerwienienie.
Takie objawy mogą świadczyć m.in. o odwarstwieniu siatkówki[3], jaskrze z zamkniętym kątem przesączania, zapaleniu nerwu wzrokowego lub zapaleniu wnętrza gałki ocznej. W takich przypadkach nie należy czekać na planowy termin – tylko jak najszybciej zgłosić się do specjalisty.
Na jakie dodatkowe badania może skierować okulista?
W zależności od wieku, objawów i chorób współistniejących, okulista może zlecić:
- badanie pola widzenia (przy podejrzeniu jaskry lub zmian neurologicznych, w tym zmian w nerwie wzrokowym),
- OCT – optyczną koherentną tomografię siatkówki (przy zwyrodnieniu plamki, tj. AMD, cukrzycowym obrzęku plamki i w jaskrze),
- angiografię fluoresceinową (przy retinopatii cukrzycowej lub AMD),
- USG gałki ocznej (np. przy zaćmie, w sytuacjach ograniczonej przezierności ośrodków optycznych lub urazach),
- pachymetrię i topografię rogówki[4] (przy stożku rogówki, przed zabiegami).
Dzięki nowoczesnym technologiom możliwe jest wykrycie wielu chorób oczu jeszcze przed pojawieniem się objawów. Badania są szybkie, bezbolesne i zazwyczaj nieinwazyjne. Wyjątek stanowi angiografia fluoresceinowa, która wymaga podania kontrastu dożylnie i niesie ryzyko działań niepożądanych (nudności, reakcje alergiczne). Ale coraz częściej jest ona zastępowana OCT-angiografią (OCTA), która nie wymaga podania kontrastu.
FAQ – najczęstsze pytania o badania wzroku
1. Jak często wykonywać badanie wzroku, jeśli nie mam żadnych problemów?
U dorosłych bez objawów i chorób – co 2 lata2. U osób po 65. roku życia oraz u dzieci i młodzieży w wieku szkolnym (6-17 lat) – raz w roku2.
2. Czy okulista może wykryć choroby, które nie dotyczą tylko oczu?
Tak. Podczas badania dna oka można wykryć objawy nadciśnienia, cukrzycy, miażdżycy czy zmian neurologicznych.
3. Jakie objawy oczne powinny skłonić do natychmiastowego badania wzroku?
Nagłe pogorszenie ostrości widzenia, mroczki, błyski, bóle oczu, podwójne widzenie, zawężenie pola widzenia lub zaczerwienienie i ból gałki ocznej.
Przypisy:
[1] Heijl A, Bengtsson B, Hyman L, Leske MC. Prevalence and severity of undetected manifest glaucoma; results from the Early Manifest Glaucoma Trial screening. Ophthalmology. 2013;120(4):788–795. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3874585/
[2] Eye Exams, https://www.aoa.org/healthy-eyes/caring-for-your-eyes/eye-exams
[3] Retinal Detachment, https://www.nei.nih.gov/learn-about-eye-health/eye-conditions-and-diseases/retinal-detachment
[4] Abramczuk K, Kropacz-Sobkowiak S, Rosiak-Strzelczyk A. Standard badania optometrycznego 2025. Polskie Towarzystwo Optometrii i Optyki; 2025. https://ptoo.pl/download/doc/Standard_Badania_Optometrycznego_2025.pdf